30 (2000) – Spojrzenie w przeszłość. Tom poświęcony Měrćinowi Nowakowi-Njechorńskiemu

Jubileuszowy, trzydziesty numer naszego pisma, jak można przeczytać z dedykacji na stronie tytułowej, chcemy poświęcić wielkiemu Łużyczaninowi, Měrćinowi Nowakowi-Njechorńskiemu w setną rocznicę Jego urodzin i dziesiątą rocznicę śmierci. Te właśnie rocznice, jak i nasz własny skromny jubileusz, skłaniają nas do refleksji nad minionym czasem, nad wydarzeniami, które zaważyły na dzisiejszej sytuacji Łużyc oraz nad losami ludzi, którzy także wpłynęli na kształt obecnej rzeczywistości – dlatego właśnie obecny numer nosi tytuł ,,Spojrzenie w przeszłość”.

Nasz jubileusz oznacza, że światło dzienne ujrzało 10 kolejnych numerów ,,Zeszytów”. Sama postać zewnętrzna pisma i jego charakter nie uległy w tym czasie znaczniejszej metamorfozie – czasy ,,rewolucyjnych” zmian już minęły. Z kronikarskiej rzetelności i z potrzeby podsumowania własnego dorobku, naszego redakcyjnego ,,spojrzenia w przeszłość” chcieliśmy zebrać i przypomnieć nazwiska piszących dla nas autorów oraz tytuły ich artykułów – dlatego zamieszczamy bibliografię zawartości numerów ,,ZŁ” od XX do XXIX.

Specyfiką naszego pisma jest, że spotykają się w nim autorzy doświadczeni, uznani, jak i początkujący, debiutanci, studenci zainteresowani sprawami Łużyc – wszyscy jednako zaangażowani w sprawy najmniejszych słowiańskich narodów – nie inaczej jest i tym razem.

Rozpoczynamy artykułem, który przypomina dzieje Měrćina Nowaka-Njechorńskiego, jego twórczość artystyczną, pracę dziennikarską i działalność polityczną, a także jego związki z Polakami.

Spojrzeniem w nieco dalszą przeszłość jest następny artykuł, który związków polsko-łużyckich szuka na gruncie onomastyki – zarówno w polskich nazwach miejscowych, wodnych, jak i nazwiskach, dawnych i współczesnych.

Kolejne działy niniejszego numeru mówią o wydarzeniach, wydawałoby się, odległych, a jednak wciąż aktualnych, będących nieustannie tematem ożywionych dyskusji. Ostatnia wojna, czas pogardy człowieka dla człowieka, była czasem, który obnażał zarówno ludzkie słabości, jak i ukazywał wielkość ludzi wiernych swoim zasadom i ideałom. Taką niezłomność charakteru, przypłaconą życiem, zaprezentował ksiądz Alojs Andricki, o którym piszemy w tym numerze.

Publikujemy też teksty mówiące o interesującym, a nieznanym szerzej ,,łużyckim” epizodzie konspiracyjnej walki z okupantem hitlerowskim, działaniach polskich oddziałów zbrojnych na Łużycach w ostatnich, dramatycznych dniach wojny oraz o kulisach polityki emigracyjnych środowisk politycznych i rządów Polski i Czechosłowacji. Wiedząc, jak ostatecznie potoczyły się losy tej części Europy, zawsze warto jednak zastanowić się, jakie i czyje działania do tego doprowadziły, zadać sobie pozornie tylko naiwne pytanie, ,,co by było, gdyby…”.

Podobnie jak poprzednie numery naszego pisma, także i niniejszy zawiera kącik literacki – tym razem, co zrozumiałe, jest w nim opowiadanie Nowaka-Njechorńskiego. Jak zawsze, publikujemy garść łużyckich i łużycko-polskich aktualności, kronikę wydarzeń oraz recenzje. Fakty i wydarzenia, o których piszemy, świadczą o wielkim zaangażowaniu dużej grupy ludzi działających z autentycznej potrzeby serca dla wspólnej sprawy, zatem jubileuszowe ,,spojrzenie w przeszłość” pozwala nam z nadzieją i optymizmem patrzeć w przyszłość Łużyc, łużyckiej kultury i języka.

Zapraszamy do lektury.



Spis treści
  • Kinga Kijo, Życie dla sztuki i ojczyzny

Tajemnice odległej przeszłości

  • Tomasz Dziemian, Łużyckie ślady w Polsce?

Łużyczanie i Polacy w wojennej zawierusze

  • Tomasz Kowalczyk, Życie i męczeństwo księdza Alojsa Andrickiego
  • Anna Hejduk, Ludzie w nieludzkich czasach
  • Artur Wiśniewski, Czy to Halszka Szołdrska nadała bazie lotniczej AK nazwę ,,Łużyce''?
  • Piotr Gaglik, Ślady problemu łużyckiego w ,,polskim Londynie''
  • Józef Wójcicki, 2 Armia WP w wyzwoleniu Łużyc (w 55 rocznicę bitwy)

Polacy a Łużyczanie w pierwszych latach pokoju

  • Jan Szymański, Moje wspomnienia o Prołużu i jego twórcy
  • Piotr Pałys, Zestawienie problematyki łużyckiej na łamach katowickiej ,,Odry'' w latach 1945-1949

Kącik literacki

  • Měrćin Nowak-Njechorński, Gród w Zuborniczce

Recenzje

  • Rafał Leszczyński, Fluctuat nec mergitur
  • Mirosław Cygański, Z badań nad przeszłością i teraźniejszością wschodnich regionów Górnych Łużyc
  • Aleksandra Topiłko, Jak było naprawdę
  • Ewa Siatkowska, Z Dolnych Łużyc

Kronika

  • Maciej Białko, Łużyczanie i ich język w oczach polskiego socjologa
  • Piotr Zubrzycki, ,,W łużyckiej izbie'' - wystawa etnograficzna w Zgorzelcu
  • Aleksandra Branicka, Wiosenny kurs języka górnołużyckiego w Warszawie
  • Kinga Kijo, W Łużyckim Domu
  • Ewa Siatkowska, Panorama polskiej działalności prołużyckiej: 1. Głos ma Wrocław, 2. Zgorzelec coraz bardziej aktywny, 3. Szanse i kłopoty Łużyczan, 4. Żarskie sejmikowanie, 5. Polscy kapłani na Łużycach

Bibliografia

  • Anna Praszyńska, Zawartość tomów ,,ZŁ'' XX-XXIX